حسن حسن زاده آملى
122
ده رساله فارسى (فارسى)
گويد : در يعقوب مگر برادران يوسف به صورت گرگ متمثل شده بود . غرض اين است كه آيه و روايات و وقايع مناميه همه دلالت صريح دارند كه تمثل تصور و تبدى و ظهور شىء است در موطن ادراك به صورتى مناسب حالات و امور نفسانى و ديگر امور . مثلا چون زن زيباى آراسته موجب اغوا و اضلال مردم بوالهوس مىشود دنيا در تمثل بدان صورت ادراك مىشود نه آنكه در خارج ظرف ادراك زنى صاحب جمال و آراسته به انواع پيرايهها بوده باشد . همچنانكه در عالم رويا تمام وقايع و حالات در صقع نفس است نه در خارج آن . ظهور سرور به صورت مثال در حديث نامبرده نيز در صقع نفس آن كسى است كه ادخال سرور در دل مؤمن كرده است نه آنكه در ظرف خارج چيزى چيز ديگر گردد . نمىبينى در حديث تمثل قرآن ، قرآن به صورت جوان نيكو روى برافروخته رنگ به اهل قرآن گفت : أؤول معك حيثما الت . و به خصوص در حديث نخستين كه از كافى در تمثل معاشران آدمى و در ذيل آنكه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمود : ليس احد يموت الا تمثلت له عند موته و حديث امير المؤمنين در تمثل رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم و حجج عليهم السّلام و همچنين در حديث تمثل مال و ولد و عمل توغل بيشتر بايد كرد تا بدانى كه هيچيك از اين امور در خارج ظرف ادراك نيست . حديث تمثل مال و ولد و عمل ، حديث سى و نهم اربعين علامه شيخ بهائى قدّس سرّه است . مرحوم ابن خاتون عاملى در شرح آن گويد : خلاصه كلام امير المؤمنين على عليه السّلام آنكه بدرستى كه فرزند آدم را چون برسد روزى كه آخر ايام دنياست و اول ايام آخرت ممثل مىشود يعنى به صورت مثالى در آورده مىشود در نظر او مال